TELANGANA: తెలంగాణ విశ్వవిద్యాలయంలోని వృక్షశాస్త్ర విభాగం ఆధ్వర్యంలో మంగళవారం “ఔషధ మొక్కల సుస్థిర వినియోగానికి ద్వితీయక మెటబోలైట్లను ఇన్ విట్రో పద్ధతుల ద్వారా ఉత్పత్తి చేసే బయోటెక్నాలజీ విధానాలు” అనే అంశంపై ఆహ్వానిత ఉపన్యాస కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిథిగా ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం వృక్షశాస్త్ర విభాగాధిపతి ప్రొఫెసర్ ఏ. సబితా రాణి హాజరై విద్యార్థులను ఉద్దేశించి ప్రసంగించారు.
ప్రొఫెసర్ సబితా రాణి మాట్లాడుతూ, ఔషధ మొక్కలపై దేశీయంగా, అంతర్జాతీయంగా పెరుగుతున్న డిమాండ్ కారణంగా సహజ అరణ్య ప్రాంతాల్లో నియంత్రణ లేకుండా సేకరణ జరుగుతుండటంతో అనేక విలువైన మొక్కల జాతులు అంతరించిపోతున్నాయని ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. ఆయుర్వేదం, సిద్ధా, యునాని, లోక వైద్య విధానాల్లో ఔషధ మొక్కల పాత్ర అత్యంత కీలకమని, అయితే అడవుల వినాశనం, వాతావరణ మార్పులు, అధిక వినియోగం వల్ల ఈ మొక్కల లభ్యత క్రమంగా తగ్గుతోందని తెలిపారు.
దీని ప్రభావంగా మార్కెట్లో నకిలీ ముడి పదార్థాలు రావడం, ఔషధాల నాణ్యత తగ్గడం వంటి సమస్యలు ఎదురవుతున్నాయని ఆమె వివరించారు. ఈ సమస్యలకు పరిష్కారంగా బయోటెక్నాలజీ ఆధారిత పద్ధతులు ఎంతో ఉపయోగకరమని చెప్పారు. మొక్కలలో ఉత్పత్తి అయ్యే ద్వితీయక మెటబోలైట్లు ఔషధ గుణాలకు ప్రధాన ఆధారం అని, ఇవి మొక్కల రక్షణ, అనువర్తనం కోసం ఉత్పత్తి అయినప్పటికీ మనిషికి వైద్యపరంగా ఎంతో ఉపయోగకరమని వివరించారు.
ఈ సందర్భంగా ప్లాంట్ టిష్యూ కల్చర్, కాలస్ కల్చర్, సెల్ సస్పెన్షన్ కల్చర్, హెయిరీ రూట్ కల్చర్ వంటి ఇన్ విట్రో పద్ధతులను ఆమె వివరించారు. ఈ విధానాల ద్వారా శుభ్రమైన ప్రయోగశాల పరిస్థితుల్లో మొక్కల కణజాలాన్ని పెంచి, సంవత్సరం పొడవునా ఒకే నాణ్యతతో ఔషధ పదార్థాలను ఉత్పత్తి చేయవచ్చని తెలిపారు. ప్రత్యేకంగా అగ్రోబాక్టీరియం రైజోజెన్స్ ద్వారా ఏర్పడే హెయిరీ రూట్ కల్చర్లు వేగంగా పెరుగుతూ ఎక్కువ పరిమాణంలో ఔషధ పదార్థాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయని, ఇవి బయోరియాక్టర్లలో పెద్ద ఎత్తున పెంచేందుకు అనుకూలమని పేర్కొన్నారు.
మొక్కలలో సహజంగా నివసించే ఎండోఫిటిక్ ఫంగై పాత్రను కూడా ఆమె వివరించారు. ఇవి మొక్కలకు హాని చేయకుండా వాటిలో నివసిస్తూ, అదే మొక్కల లాంటి లేదా కొత్త రకమైన ఔషధ పదార్థాలను ఉత్పత్తి చేసే సామర్థ్యం కలిగి ఉంటాయని తెలిపారు. ఇది ఔషధ పరిశోధనలో కొత్త అవకాశాలను తెరుస్తుందని చెప్పారు.
తన పరిశోధనల నుంచి కొన్ని ఉదాహరణలను ప్రస్తావించిన ఆమె, కోస్టస్ పిక్టస్ (ఇన్సులిన్ ప్లాంట్) లో డయోస్జెనిన్ ఉత్పత్తిని ఇన్ విట్రో పద్ధతుల ద్వారా పెంచిన విధానం, ఎంబేలియా రైబ్స్ (విడంగ్) లో కాలస్ కల్చర్ ద్వారా ఎంబెలిన్ ఉత్పత్తి, స్పిలాంతెస్ అక్మెల్లా (టూత్ఏక్ ప్లాంట్) లో హెయిరీ రూట్ కల్చర్ ద్వారా స్పిలాంతాల్ ఉత్పత్తిని పెంచిన విధానాలను వివరించారు.
భవిష్యత్ పరిశోధనల్లో మెటబాలిక్ ఇంజినీరింగ్, జీవరసాయన మార్గాలపై జన్యు స్థాయి అధ్యయనాలు, బయోరియాక్టర్ల అభివృద్ధి ముఖ్యమని ఆమె సూచించారు. వివిధ శాఖల శాస్త్రవేత్తల మధ్య సహకారం అవసరమని అన్నారు.
ఈ కార్యక్రమంలో వృక్షశాస్త్ర విభాగాధిపతి డా. అహ్మద్ అబ్దుల్ హలీమ్ ఖాన్, ప్రొఫెసర్ ఎం. అరుణ (బీఓఎస్ చైర్పర్సన్), ప్రొఫెసర్ బి. విద్యావర్ధిని, డా. ఎ. మహేందర్ (బయోటెక్నాలజీ బీఓఎస్ చైర్మన్), డా. డి. శ్రీనివాస్, డా. వి. జాలందర్తో పాటు ఎంఎస్సీ వృక్షశాస్త్రం ప్రథమ, తుది సంవత్సరం విద్యార్థులు పాల్గొన్నారు. విద్యార్థులతో జరిగిన పరస్పర చర్చ కార్యక్రమానికి ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలిచింది.
చివరగా విభాగం తరఫున అతిథి వక్తకు కృతజ్ఞతలు తెలిపారు. ఈ కార్యక్రమం ద్వారా ఔషధ మొక్కల సంరక్షణతో పాటు ఆధునిక శాస్త్రీయ వినియోగంపై విద్యార్థుల్లో అవగాహన పెరిగిందని నిర్వాహకులు పేర్కొన్నారు.